Wie in een Nederlandse binnenstad parkeert, kent het gevoel inmiddels wel. Je stapt nét even uit om een zware doos af te geven, oma uit te laten stappen of snel iets in te laden, en ergens verderop rijdt een scanauto langzaam langs alsof hij persoonlijk beledigd is door jouw aanwezigheid. Een paar dagen later valt er dan een parkeerboete op de mat. Of tegenwoordig: verstopt in een digitaal loket waar je eerst drie wachtwoorden, twee sms-codes en een halve jeugdherinnering nodig hebt om überhaupt binnen te komen.
Volgens onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) gaat dat vaker mis dan veel gemeenten waarschijnlijk willen toegeven. De privacywaakhond schat dat er jaarlijks mogelijk zo’n half miljoen parkeerboetes onterecht worden uitgedeeld. Dat is geen marginaal foutpercentage meer, maar eerder een complete productiefout op wielen.
Slimme techniek, domme conclusies
Nederlandse gemeenten schrijven jaarlijks miljoenen parkeerboetes uit. Scanauto’s spelen daarin een steeds grotere rol. Die auto’s rijden rond met camera’s op het dak en controleren automatisch kentekens. Handig voor gemeenten, want menselijke controle kost geld en tijd. Maar precies daar begint volgens critici het probleem.
De software achter die systemen maakt namelijk gebruik van AI en automatische kentekenherkenning. In theorie efficiënt. In de praktijk blijkt het systeem soms wel héél enthousiast met bekeuren.
Sta je kort stil om te laden of lossen? Kans op een boete. Heb je een gehandicaptenkaart zichtbaar achter de voorruit liggen? Ook dat wordt niet altijd goed verwerkt, omdat zulke kaarten vaak niet gekoppeld zijn aan een kentekenregistratie. Voor een menselijke controleur is dat meestal direct zichtbaar. Voor een camera met haast blijkbaar wat ingewikkelder.
En eerlijk is eerlijk: een algoritme heeft nog nooit een wasmachine drie trappen omhoog gesjouwd terwijl iemand met alarmlichten aan “ik ben zó weg” roept.
Bezwaar maken blijkt halve dagtaak
Wat het extra frustrerend maakt, is dat veel automobilisten uiteindelijk wél gelijk krijgen zodra ze bezwaar indienen. Maar daar zit meteen de volgende hobbel: bezwaarprocedures zijn vaak traag, bureaucratisch en grotendeels geautomatiseerd.
Je krijgt niet zelden een standaardmail terug waar ongeveer evenveel menselijkheid in zit als in een parkeerautomaat uit 2004. Ondertussen moet de burger zelf bewijzen dat hij géén fout maakte. Foto’s uploaden, verklaringen schrijven, screenshots verzamelen — allemaal voor een boete die eigenlijk nooit verstuurd had mogen worden.
Vooral ouderen en mensen die minder digitaal vaardig zijn lopen daarbij tegen problemen aan. Veel gemeentelijke communicatie verloopt inmiddels volledig online. Prima zolang alles werkt, maar wie een account kwijt is, een wachtwoord vergeet of simpelweg niet dagelijks een gemeentelijke inbox controleert, kan een boete makkelijk missen. Inclusief verhogingen.
Daar wringt het behoorlijk. Want technologie zou het leven eenvoudiger moeten maken, niet veranderen in een administratieve hindernisbaan.
Gemeenten wijzen voorzichtig naar elkaar
De Autoriteit Persoonsgegevens vindt dat gemeenten veel kritischer moeten kijken naar hun handhaving. Niet alleen vertrouwen op AI, maar ook daadwerkelijk mensen laten controleren of systemen correct werken.
Dat klinkt logisch, maar in de praktijk lijkt efficiëntie vaak belangrijker geworden dan nuance. Hoe sneller gecontroleerd kan worden, hoe aantrekkelijker het systeem voor gemeenten wordt. Alleen ontstaat er dan wel een situatie waarbij een computer eerst straft en de burger daarna maar moet bewijzen dat de computer ongelijk had.
De Vereniging Nederlandse Gemeenten erkent ondertussen dat fouten met scanauto’s voorkomen. Gemeenten betalen onterechte boetes doorgaans terug wanneer bezwaren worden goedgekeurd. Maar hoeveel mensen uiteindelijk géén bezwaar maken terwijl ze wel gelijk zouden hebben? Daar bestaan nauwelijks harde cijfers over.
En dat maakt het ongemakkelijk. Want als een systeem structureel fouten maakt én een deel van de mensen simpelweg afhaakt bij bezwaarprocedures, ontstaat er vanzelf een verdienmodel waar niemand officieel voor verantwoordelijk lijkt.
Efficiëntie boven gezond verstand
Scanauto’s verdwijnen voorlopig niet uit het straatbeeld. Integendeel: gemeenten investeren juist verder in automatisering en digitale handhaving. Vanuit kostenperspectief begrijpelijk. Maar blind vertrouwen op techniek blijft riskant, zeker wanneer de gevolgen direct bij burgers terechtkomen.
Want een fout van een algoritme voelt voor gemeenten misschien als statistiek, maar voor automobilisten blijft het gewoon een rekening op de deurmat.
En met de snelheid waarmee sommige scanauto’s tegenwoordig bekeuren, lijkt het soms alsof je auto al fout geparkeerd staat voordat je überhaupt bent uitgestapt. Handig voor de gemeentekas. Minder handig voor iedereen die af en toe nog gewoon menselijk gedrag vertoont.
Bron: voor Renaultforum herschreven op basis van berichtgeving van de Autoriteit Persoonsgegevens, diverse gemeentelijke reacties en eerdere publicaties van onder meer het AD.